|
Umiejętność czytania należy do kluczowych kompetencji współczesnego człowieka, a kształtowanie gotowości do nauki czytania, czyli kompetencji czytelniczych, jest jednym z podstawowych zadań wychowania przedszkolnego. W kontekście niepokojącego zjawiska, jakim jest konsekwentnie od lat spadające czytelnictwo w Polsce, edukacja rozwijająca kompetencje czytelnicze przedszkolaków stanowi wyzwanie dla współczesnych nauczycieli przedszkola. Ich zadaniem, zgodnie z podstawą programową wychowania przedszkolnego, jest jednocześnie umożliwienie dziecku nabywanie gotowości do nauki czytania jak i rozwijanie zainteresowań dziecka, w tym pasji czytelniczych – poprzez wyrabianie i utrwalanie potrzeby stałego kontaktu z książką i czasopismem. Około 3 roku życia, gdy dziecko formułuje już zdania, świadomie kontaktuje się ze słowem drukowanym. Dziecięca wyobraźnia stale się rozszerza i pozwala by za pomocą książki wprowadzić je w świat fantazji. Baśnie i bajki czytane dzieciom uczą dostrzegania różnych związków, których istnienie było do tego czasu dziecku nieznane. Przedszkolak 3/4-letni ma swoje ulubione książeczki, które opowiadają o życiu znanych mu ludzi i zwierząt i chętnie do nich wraca, prosząc rodziców i nauczycieli o wielokrotne ich przeczytanie. Dziecko 5-6 letnie słucha uważnie czytanych mu baśni, bajek, legend i opowiadań, chce poznawać świat, który jest dobry, w którym bohater zawsze odnosi zwycięstwa. W miarę dorastania zainteresowania czytelnicze przedszkolaka stają się coraz rozleglejsze, gdyż prowadzą do poszukiwań coraz to nowych emocji i do nawyku obcowania z książką. Żeby kształtować kompetencje czytelnicze przedszkolaka, wyrabiać gotowość do nauki czytania, należy dziecku najpierw umożliwić systematyczny kontakt z książką, rozbudzić zainteresowanie nią i równocześnie systematycznie rozwijać i usprawniać wszystkie sfery rozwojowe zaangażowane w proces nauki czytania, niezbędne do osiągnięcia gotowości do nauki czytania. Zadaniem nauczyciela przedszkola jest pośredniczyć między książką a jej małym czytelnikiem. Nauczyciel ma organizować edukację czytelniczą dzieci w wieku przedszkolnym w taki sposób, by jednocześnie maksymalnie wykorzystać potencjał drzemiący w każdym dziecku, umożliwiający mu rozwój na miarę potrzeb i jednocześnie zrealizować cele wychowania przedszkolnego, które zakładają wspomaganie dzieci w rozwijaniu uzdolnień oraz kształtowanie tych czynności intelektualnych, które są potrzebne dzieciom w codziennych sytuacjach i w dalszej edukacji. Ponadto, nauczyciel ma za zadanie budowanie dziecięcej wiedzy o świecie społecznym, przyrodniczym i technicznym oraz rozwijanie umiejętności prezentowania swoich przemyśleń w sposób zrozumiały dla innych. Zgodnie z obowiązującą podstawą programową wychowania przedszkolnego, nauczyciel powinien zapewnić dzieciom lepsze szanse edukacyjne poprzez wspieranie ich ciekawości, aktywności, samodzielności, a także kształtowanie tych wiadomości i umiejętności, które są ważne w edukacji szkolnej. Jedną z dróg realizacji powyższych celów wychowania przedszkolnego jest kształtowanie gotowości do nauki czytania (obszar 14. podstawy programowej) rozumiane jako wychowanie kształtujące postawy czytelnicze dziecka zainteresowanego czytaniem, potrafiącego słuchać czytanego tekstu, rozmawiać o nim, potrafiącego pytać o niezrozumiałe fakty, gotowego do nauki czytania i korzystania z książek. Kształtowanie kompetencji czytelniczych przedszkolaków wiąże się również ze wspomaganiem rozwoju mowy oraz innych umiejętności komunikacyjnych dzieci (obszar 3 podstawy programowej) niezbędnych do osiągnięcia gotowości do nauki czytania. Wspomaganie to ma spowodować, że dziecko będzie potrafiło komunikować się z innymi w zrozumiały sposób, mówiło płynnie, niezbyt głośno, w zrozumiały sposób oraz potrafiło uważnie słuchać i pytać o niezrozumiałe fakty i formułować dłuższe wypowiedzi o ważnych sprawach, np. o swoich potrzebach i decyzjach.
Pierwszym obszarem realizacji programu jest wdrażanie dzieci do uważnego słuchania czytanego tekstu, dzięki któremu umożliwimy nabywanie umiejętności opowiadania wysłuchanego tekstu oraz odtwarzania treści przy pomocy własnych słów wyrażanych, np. w zabawach parateatralnych. Nauczycielki systematycznie, codziennie, w odpowiednio zaaranżowanej sytuacji, będzie czytał dzieciom odpowiednie, dobrane książki – co łączy się z realizacją działań w 14. obszarze podstawy programowej. Drugim obszarem realizacji programu jest organizowanie odpowiednio dobranych działań, które umożliwią dziecku usprawnianie elementarnych funkcji psychicznych i ruchowych zaangażowanych w proces czytania. Usprawniać należy analizator wzrokowy odbierający bodźce wzrokowe takie jak teksty, wyrazy i tworzące je litery, analizator słuchowy, dzięki któremu odbieramy dźwięki mowy oraz skórno-kinestetyczny, który umożliwia doznania dotykowo-kinestetyczne związane z ruchem narządów mowy podczas mówienia. Aby poprawnie czytać i pisać, dziecko musi mieć sprawne analizatory, które ze sobą dobrze współpracują. Trzeci obszar realizacji programu wiąże się z rozwijaniem czytelnictwa u dzieci polegającym na cyklicznym organizowaniu, np. biblioteczki przedszkolnej i grupowej, odwiedzaniu biblioteki szkolnej i publicznej by wypożyczać książeczki, udziale przedszkolaków w ogólnopolskich programach, np. „Cała Polska czyta dzieciom”, czy zorganizowaniu przedszkolnego kącika ciekawej książki.
Podczas realizacji innowacji zakładamy systematyczną jego ewaluację. Posłuży ona do badania osiągniętych umiejętności dzieci oraz pozwoli na refleksję nad własną pracą nauczycieli, pracujących z programem.
O efektach tego programu świadczyć będzie zaangażowanie się dzieci i ich rodziców w rozwijanie postaw czytelniczych i kształtowanie kompetencji czytelniczych. Najważniejsza jednak ewaluacja odbędzie się poza naszym zasięgiem, gdyż będzie dotyczyć dorosłego świadomego czytelnika, rozumiejącego potrzebę czytania książek i jej ochronę dla następnych pokoleń.
Edukacja matematyczna i przyrodnicza pozwoli rozwijać wielostronną aktywność mającą wpływ na dokonanie się zmian w spostrzeganiu, uwadze, pamięci i myśleniu dzieci, które są niezbędne w edukacji matematycznej i przyrodniczej w przedszkolu. Zawarte w programie zasady i sposoby osiągania celów pozwolą nauczycielom kształtować procesy poznawcze, mające wpływ na rozwój intelektualny dzieci oraz na kształtowanie pożądanych postaw wobec świata przyrody ze wskazaniem harmonii panującej w przyrodzie, z uwzględnieniem jej walorów. estetycznych. Realizując edukacyjne cele programu umożliwiamy dziecku postrzeganie otoczenia w bardziej uporządkowany sposób,
a koncentrując jego uwagę na działaniu rozbudzimy ciekawość i naturalne dążenie do łączenia nowych treści z posiadaną już wiedzą i doświadczeniem. Dzięki odpowiednio dobranym zabawom ułatwiamy rozwój pamięci logicznej i odroczonej. To one, poprzez odtwarzanie wiadomości i wykorzystanie ich w działaniu, umożliwiają dziecku łączenie faktów w całość.
Celem programu jest stymulowanie rozwoju dziecka oraz przygotowanie do podjęcia zadań szkolnych poprzez kształtowanie postawy gotowości do poznawania i działania oraz nabywanie umiejętności radzenia sobie w różnych sytuacjach życiowych i zadaniowych. Program realizowany jest w ścisłej integracji pojęć edukacji matematycznej z edukacją przyrodniczą. Kształtując umiejętności matematyczne, rozwijając świadomość przyrodniczą umożliwiamy dziecku osiągnięcie rozumowania operacyjnego na poziomie konkretnym. Aby umożliwić każdemu dziecku sukces w nauce matematyki, należy ją wdrażać od najwcześniejszych lat pobytu dziecka w przedszkolu poprzez nabywanie osobistych doświadczeń. W uczeniu matematyki bardzo ważna jest odporność emocjonalna, którą kształtujemy poprzez organizację ćwiczeń rozwijających zdolność do rozumnego kierowania swym zachowaniem w sytuacjach trudnych. Ważnym wskaźnikiem dojrzałości do uczenia się matematyki jest dziecięce liczenie. Innym istotnym wskaźnikiem dojrzałości psychicznej do uczenia się matematyki jest koordynacja wzrokowo- ruchowa i sprawność manualna związana z gotowością do nauki czytania i pisania, a ta wymaga wysokiego poziomu sprawności percepcyjno- motorycznych.
Realizując innowację zakładamy systematyczną jej ewaluację, która posłuży do badania osiągniętych umiejętności i wytyczy kierunki dalszej pracy.
Dyrektor Przedszkola nr 1 w Nowogardzie
Jolanta Bielska